L’Amérique le fataliste?

February 21, 2018

 

Het werd er door VRT-correspondent Björn Soenens meteen bij verteld na het zoveelste schietincident in een school in de VS: dat er aan de wapenwet niets zou veranderen. Die behoorlijk fatalistische uitspraak is helaas bittere realiteit. Natuurlijk zijn verontwaardiging en protest aan de orde en vullen de televisiezenders hun primetime met het tonen van gedeeld verdriet. En o ja, enkele congresleden deden een emotionele oproep om het wapenbezit strenger te maken. Maar de wapenwet aanpakken? Nee. Zeker niet met deze president.

 

Te veel wapens en Amerikanen: het lijkt wel een natuurwet waartegen het leed van honderden jonge slachtoffers niet opgewassen is. Ook Barack Obama slaagde er nauwelijks in om meer dan een komma van de wet aan te passen. Hij vond te weinig steun in het Congres. Hoe komt het dat Amerikanen hier zo ogenschijnlijk irrationeel mee omgaan? Er is natuurlijk het geld. Dat helpt altijd om overtuigingen bij te spijkeren, met name van politici. Zo is de NRA (National Rifle Association) een gulle sponsor tijdens verkiezingen. In de Britse krant The Guardian werd eind vorig jaar het financiële plaatje van deze politieke lobbymachine geschetst. Dat maakt indruk: ze betaalt allerlei comités om anderen te beïnvloeden en ze ondersteunt verkiezingscampagnes van congres­leden en gouverneurs. De meeste politici raken dankzij die sponsoring ook verkozen. Vandaar dat in de VS een strengere wapenwet goedkeuren een beetje is zoals kritisch zijn tegen Is­raël: het betekent voor politici zoveel als politieke zelfmoord.

 

Tegelijk blijkt dat in verhouding tot andere industriële big spenders de macht van de NRA disproportioneel groot is. Dat brengt ons bij de tweede verklarende factor voor het fatalisme op dit terrein. De door geld aangezwengelde hunker naar wapenbezit speelt in op een diep­gewortelde mentaliteit bij veel Ameri­kanen: een fundamenteel wantrouwen tegenover de (federale) overheid. Hoe zuidelijker je gaat, hoe groter de aversie bij burgers tegenover Washington, dat volgens hen in de eerste plaats moet afblijven van hun vrijheid en dus van hun wapens. Het fameuze tweede amendement, weet u wel. Eerder dan beschermd te worden, staan veel Amerikanen liever zelf in voor hun veiligheid. En blijkbaar kun je dat vooral met een wapen bij de hand. Dat laatste mag je letterlijk nemen. In heel wat staten nemen mensen hun wapen mee naar de supermarkt of het restaurant.

 

Vuurwapens zijn daardoor in Amerika overal en altijd aanwezig en een licentie heb je zo verkregen, zelfs als je mentale problemen hebt of strafrechtelijk gesproken een schimmig bestaan leidt. Daarom is het risico op een mass shooting alomtegenwoordig, wat op zijn beurt de roep tot meer zelfbescherming meebrengt. Het verklaart waarom er na elk schietincident, terwijl de families van de slachtoffers protesteren en hun verdriet proberen te verwerken, tegelijk wordt gepleit voor méér wapenbezit. Immers, zo luidt het nonsensicale argument: als meer goede mensen een wapen dragen, dan kunnen ze ons beter beschermen ­tegen lunatics die het slecht voor hebben met anderen. Terwijl het al veelvuldig is aangetoond dat meer wapenbezit leidt tot meer wapengeweld.

 

In die perverse logica zit het debat over wapenbezit in de VS al een tijdlang gevangen: het probleem wordt als oplossing naar voren geschoven. Maar die feiten doen er voor velen niet toe. Veel Amerikanen kunnen zich blijkbaar geen ­samenleving zonder wapens voorstellen. Veel meer dan alleen de kwestie hoe ­lobbyisten de Amerikaanse politiek in de greep houden, luidt daarom de vraag hoe je die mentaliteit verandert. Een strengere wapenwet alleen is onvoldoende. Zoals de Britse schrijver Gary Younge al in een interview met deze krant betoogde: Amerikanen lijken de slachtoffers van wapen­geweld erbij te nemen als verkeersdoden (DS 28 april 2017).

 

Daarmee stoten we op de kern van het probleem: een totaal gebrek aan verbeeldingskracht over de eigen identiteit. Niet toevallig is de zittende president verkozen geraakt met een slogan die oproept tot herstel van iets wat er zou geweest zijn – make America great again – niet hoe Amerika in de toekomst op een andere manier groots zou kunnen zijn. De VS doen vandaag in vele opzichten denken aan Denis Diderots roman Jacques de fatalist en zijn meester. Dat verhaal gaat om de vraag of de dingen vastliggen – het fatalisme van Jacques – of dat we de vrijheid hebben onze moraal aan te passen – de positie die zijn meester verdedigt. Het opmerkelijke is dat in Amerika die twee tegengestelde posities hand in hand lijken te gaan: het absolute geloof in de individuele vrijheid gaat gepaard met een merkwaardig soort van determinisme: er zullen en moeten wapens zijn. Alleen wie de sleutel vindt om de verbeeldingskracht van de Amerikanen verder te drijven dan nu het geval is, kan de strijd voor een strengere ­wapenwet winnen. Als Amerika geboren is uit een idee – de American dream – dan is het hoog tijd voor een nieuw idee.

 

Terug

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload