Uit de context

December 10, 2017

 

‘Wat ik heb gezegd, is uit zijn context getrokken’, reageerde rapper Abid Tounssi. Staatssecretaris Zuhal Demir (N-VA) had hem frontaal aangevallen en hij voelde zich onbegrepen. Beide kemphanen hielden vervolgens een non-debat bij Van Gils & gasten. De context was nochtans duidelijk en voor weinig misvatting vatbaar: Tounssi waarschuwde tijdens een bijeenkomst voor moslims de geslachtelijk gescheiden toehoorders voor een zondige leefstijl van drugs, alcohol en verderfelijke muziek beluisteren. Zowel de uitspraak op zich als het volledige verhaal van Tounssi laat maar één interpretatie toe: volgens hem is (sommige) muziek verderfelijk. Zijn getuigenis klonk als het zondagochtendsermoen van een dorpspastoor uit de jaren 50. Het zij zo, maar blijf dan getrouw aan je gedachte.

Tounssi gebruikt al te doorzichtig een drog¬argument om zich achteraf als een onbegrepen Calimero te positioneren. Hij staat met zijn jammerklacht over ‘je hebt mij verkeerd begrepen’ niet alleen. Ook politici hanteren dit verdedigingsmechanisme te pas en te onpas om een uitspraak te reframen. Meestal doen ze dat als blijkt dat hun woorden in slechte aarde vallen bij de publieke opinie, of omdat ze bij nader inzien beseffen dat ze het beter bij een stiff upper lip hadden gehouden. Eerder dan toe te geven dat je inhoudelijk fout zat, heet het dan dat de uitspraak uit de context is gerukt.

Die strategie komt vandaag natuurlijk niet uit de lucht vallen. Want jawel, er circuleert veel losse informatie en dat maakt het soms lastig om te interpreteren. De context schetsen, kan een probaat middel zijn om dit euvel te verhelpen. Een context verduidelijkt de achtergrond of de omstandigheden waaraan iets zijn betekenis ontleent. Dat kan letterlijk een tekst zijn of een bepaalde setting waarbinnen woorden een specifieke betekenis krijgen die in andere omstandigheden vertekend raakt.
Er circuleert veel losse informatie en dat maakt het soms lastig om te interpreteren.
Zo zingt Raymond van het Groenewoud in een liedje ‘vrouwen, het is me toch wat, van voren de borsten, van achter het gat’. Die ene zin kun je interpreteren als zeer beledigend. Als je het volledige liedje beluistert, hoor je vooral een ode aan de vrouw. Maar dan moet je wel bereid zijn om drie minuten de tijd te nemen. En daar schort het vaak aan.

De opkomst van internet heeft op de meest drastische wijze onze manier van interpreteren en reageren veranderd. Surfen moet snel gaan en een volledige tekst lezen, hoort daar niet meer bij. Dat leidt niet zelden tot fragmentarisering en misinterpretatie: een halve zin, een beeldfragment van acht seconden, en hupsakee, de trein is vertrokken. Zo liet operazangeres Elise Caluwaerts afgelopen weekend in een interview noteren: ‘Ik heb fucking twee masterdiploma’s en werk hard, en nu moet ik toch nog een hand op mijn knie verdragen?’ Daarmee klaagde ze seksisme aan, terwijl veel onlinecommentaar ging over hoe pretentieus ze wel was, alsof ze suggereerde dat je zonder masterdiploma’s wel mag misbruikt worden. De context dus.

Twitter is wat misinterpretatie betreft de grootste gesel. Na een televisiedebat wordt bijvoorbeeld één uitspraak of zin geknipt en als tweet verstuurd. Dat fragment schiet vervolgens bij iemand die het debat niet heeft gezien in het verkeerde keelgat en de hysterische verontwaardigingsmachinerie genaamd sociale media doet de rest. Na enkele tweets vraagt niemand zich nog af wat de betrokkene heeft verteld, laat staan dat iemand nog de moeite doet om via de bijgevoegde link het interview integraal te bekijken.

Natuurlijk zijn technieken als montage en verknipping al lang van kracht als manipulatieve middelen in de strijd om de kijker en de publieke opinie. Wie interviews heeft gegeven voor televisieprogramma’s weet waarover ik spreek: met montage kun je woorden een totaal andere teneur meegeven door ze te voorzien van een eigenzinnige inleiding of ze uit een langere redenering weg te snijden. Indien een uitspraak als ‘ik ben niet helemaal zeker of dit klopt’ wordt vervangen door de inleiding ‘experts uiten zware twijfel over’ dan krijgen die woorden een totaal ander gewicht.

Lees hierin vooral geen pleidooi om terug te keren naar het tijdperk zonder samenvattingen of ellenlang durende saaie interviews. Maar volledigheid moet nog steeds het doel zijn, of het publieke debat wordt voor alle betrokkenen een frustrerende zaak. Als het meer tijd vraagt om daarna bepaalde uitspraken op te helderen dan het debat zelf voor te bereiden, klopt iets niet meer. Aan de spreker is het om zo helder mogelijk te zijn. Van de ontvanger mag je een minimale bereidheid tot luisteren of lezen verwachten. Vervolgens kunnen de kritische opmerkingen losbarsten over wat écht wordt beweerd, want die scherpte is gepast om elkaar wakker te houden. Enkele woorden eruit pikken en ermee aan de haal gaan, is een vorm van intellectuele luiheid. Met de context schermen soms ook.

 

De Standaard, 28 november 2017
 

Terug

Share on Facebook
Share on Twitter
Please reload